35 articles Z

Zirvatorok Antlaşması

Osmanlı İmparatorluğu ile Avusturya arasında imzalanan barış antlaşması (11 Kasım 1606). 1593 yılında başlayan Osmanlı-Avusturya savaşları, genellikle büyük ölçüde toprak fethi ya da toprak kaybı olmaksızın kaleler etrafında geçti. İki taraf da büyük bir başarı gösteremeyip yıprandı. Sonunda 20 yıl süreli Zitvatorok Antlaşması imzalandı. Bu antlaşmayla Osmanlı İmparatorluğu artık Avrupa’nın en güçlü devleti olmak iddiasından…

Ziştovi Antlaşması

Osmanlı İmparatorluğu ile Avusturya arasında imzalanan barış antlaşması (4 Ağustos 1791). 1787 yılında başlayan Osmanlı-Avusturya-Çarlık Rusyası savaşları sırasında Avusturya orduları fazla bir başarı gösterememişler ve Fransız Devrimi’nden (1789) sonra Avusturya, barış yapma eğilimi taşımaya başlamıştı. 1790 yılında Avusturya ordularının Yergöğü’de uğradığı büyük yenilgi Avusturya’nın bu eğilimini daha da artırdı. Osmanlı İmparatorluğu da; görece başarılı olduğu…

Zirkonyum

Periyodik cetvelin IVB grubunda yer alan gümüş beyazı renkte metal element. Doğada badeleyit (ZrO2) ve zirkon mineralleri biçiminde bulunur. Zirkonyum (4) klorürün magnezyumla indirgenmesi yoluyla üretilir. Normal sıcaklıklarda, üzerindeki oksit katmanından ötürü korozyona dayanıklıdır. Ancak yüksek sıcaklıklarda kimyaca aktiftir. Metal hâlde, fotoğraf flaş lambalarında ve nükleer reaktörlerde yakıt görevi gören uranyumu örtmekte kullanılır. Oksidi ateşe…

Zincirleme Tepkime

Tek bir nükleer fisyonun başlattığı nükleer dönüşümler dizisi. Örneğin uranyum-235 çekirdeği fisyona uğradığında bir, iki ya da üç nötron salar ve bu nötronlar da başka uranyum-235 çekirdeklerinin fisyona uğramasına yol açabilir. Böyle her nükleer dönüşüm, ortalama, bir dönüşüme daha yol açarsa, “kritik tepkime”den söz edilir. Kendi kendine yürüyen ilk zincirleme tepkime, Aralık 1942’de Fermi yönetimindeki…

Zigetvar Seferi

1566’da Osmanlı Devleti’nin Avusturya üzerine düzenlediği sefer. Avusturya ile 1562’de yapılan 8 yıl süreli antlaşmaya göre İmparator Ferdinand, Erdel’i Osmanlılara bırakıyor ve elindeki Macaristan toprakları için, yıllık 30 bin duka vergiyi kabul ediyordu. Ancak Avusturya bu vergiyi iki yıl üst üste göndermedi. 1564’te Ferdinand öldü. Sadrazam Semiz Ali Paşa, Avusturya elçisinden birikmiş vergiyi ve geri…

Ziraat Bankası

Türkiye’de tarımı ve çiftçiyi desteklemek amacıyla kurulmuş iktisadî devlet kuruluşu. 1863’te özel bir kanunla, Mithat Paşa tarafından “Memleket Sandıkları” adıyla kuruldu. 1888’de adı “Menafi Sandıkları” adıyla değiştirildi. Her türlü banka işlemlerinin yanı sıra amacına uygun olarak çiftçilere çevirme, donatma ve işletme kredisi sağlar. Ziraat Bankası’nın en önemli görevlerinden biri de kooperatifçiliktir. Türkiye’nin il ve ilçelerinin…

Zinciriye Medresesi

Mardin’de Artuklu anıtı; 1385’te Artuklu Emiri Melik İsa tarafından yaptırıldı. Cami, türbe ve çeşitli ek mekânlardan oluşan medrese, kabaca dikdörtgen plânlı ve kesme taştandır; iki avlu çevresinde, iki kat hâlinde düzenlenmiş gelişkin yapısıyla dikkat çeker. Doğudaki cami ile batıdaki türbe dilimli kubbelerle örtülüdür; medresenin anıtsal taçkapısı kûfi yazı kuşağı, örgülü sütunçeleri bağlayan üç dilimli kemer…

Zengibar

Doğu Afrika kıyılarında, Hint Okyanusu’nda ada. Yüzölçümü 1.650 km2, nüfusu 400.000’dir. Dünyanın en önemli karanfil (baharat) üretim merkezi olan Zengibar, önce Arapların denetimi altındaydı. 16. yüzyılın başlarında Portekiz yönetimine geçti. 1832’den sonraysa Umman Sultanlığı’na bağlandı. 19. yüzyılın ikinci yarısında önce Almanya’ya, sonra da İngiltere’ye bağlı bir himaye arazisi oldu. Yakınında yer alan Pemba ve diğer…