66 articles s2 Page 2 / 7

Şirket-i Hayriye

İstanbul’da kurulan Osmanlı denizcilik işletmesi.İstanbul’da şehir içi taşımacılık için kurulan ilk şirket, sonradan Fevaidi Osmaniye adını alan Hazinei Hassa Vapurları İdaresi’ydi. Şirketi Hayriye ise 1850’de kuruldu; Boğaziçi ve Adalar seferlere başladı. Daha sonra İstanbul’dan İzmir, Selânik, Trabzon, İzmit ve Gemlik’e de iç hat seferleri yapmaya başladı. Şirketin taşımacılığı Abdülaziz döneminde yeniden Boğaziçi seferleriyle sınırlandı. Şirketi…

Şirket

En az iki kişinin, ticarî ya da sınaî bir ya da birkaç ortak amaçla sermayelerini bir araya getirerek oluşturdukları kuruluş. Şirketlerin kuruluşu, sermaye yapıları, çalışma koşulları, kâr paylaşımı, şirketin sona erdirilmesi, şirket türleri vb. konular yasalarla belirlenmiştir. Şirketler “ticarî” ve “adi” şirketler olarak ikiye ayrılır. Adi şirketlerin ticarî şirketlerden farkı, tüzel kişilikleri olmamasıdır. Kâr ve…

Şinto

Japonya’nın ulusal dini. Sözcük, şin (ruh) ve to (yol) sözcüklerinden oluşturulmuş olup “iyi ruhların yolu” anlamına gelmektedir. 6. yüzyılda Japonya’ya yayılmaya başlayan Budizm ile karışarak sinkretist bir dine dönüştü. İmparator Meyci döneminde (1867-1912) devlet dini yapılmak istendi, ama başarıya ulaşılamadı. Bu dine göre tanrılar, doğal güçlerin kişileştirilmeleridir. Japon imparatoru, Güneş Tanrısı Amaterasu’nun dünyadaki temsilcisidir. Kutsal…

Şinap ırmağı

Hindistan ve Pakistan’da ırmak. Pencap yöresinin 5 ırmağından biridir. Himalayalar’dan doğar (Hindistan), Jammu ve Keşmir’den, Pakistan’ın Pencap bölgesinden geçer. İndus’a karışmadan önce Satleç, sonra Cellum ile birleşir. Uzunluğu yaklaşık 1.000 km.dir, sulamada büyük yarar sağlar.

Şikayetname

Fuzuli’nin Nişancı Celalzâde Mustafa Çelebi’ye yazdığı mektup. Şair, Bağdat vakıflarının masraf artığından kendisine bağlanan günde dokuz akçalık tahsisatını, elinde berat olduğu hâlde alamayınca dönemin nişancısına bu mektupla başvurur. Mektup 16. yüzyıl nesrinin özelliklerini taşır. Sanatlı, ağır bir üslupla yazılmış, ayet, hadis ve manzum parçalarla süslenmiştir. Mektubun, “Selâm verdüm rüşvet degüldür deyu almadılar, hüküm gösterdim fâidesüzdür…

Şiîlik

Hz. Muhammet’in ölümünden sonra Ali’nin halife olması gerektiğine inanan ve sayıları yüzleri aşan mezheplerin genel adı. Alevîlik ile eşanlamlıdır. Daha Hz. Muhammet çağında, başlarında Yahudiyken Müslüman olmuş Abdullah bin Sebe’nin bulunduğu birtakım kişiler, Tanrı’nın, Ali’nin varlığına sindiğini (hulul ettiğini) ileri sürmüşlerdi. Ali’nin kendisi, bunların bir kesimini öldürüp yakarak ortadan kaldırmıştı. Hz. Muhammet’in ölümünden sonra yerine…

Şifre

Gizli haberleşmede kullanılan, ilgililerden başkasının anlamaması için yazılı bir metnin, aslıyla ilgisi olmayan başka bir metin ya da işaretler topluluğu biçiminde yazılması. Çeşitli sistemlere göre şifre hazırlamak mümkündür. Ancak şifrelerin hazırlanması iki temel ilkeye dayanır: “yer değiştirme” ve “yerine koyma” ya da “harf değiştirme”. Yer değiştirmede, şifrenelecek mesajın temel parçaları (kelimeler, heceler, harf grupları) önceden…

Şeyhülislam

Osmanlı Devleti’nde en yetkili din görevlisi. Yapılacak bir iş ya da geçmiş bir olay konusunda şeriat buyruklarına göre yorum yapar, görüş açıklardı. Padişahlar yapacakları işlerin şeriata uygun olup olmadığı konusunda şeyhülislâmdan “fetva” alırlardı. Eskiden şeyhülislâmlara “müfti” denirdi. 1453’ten sonra İstanbul müftüsüne şeyhülislâm denildi. İlk resmî şeyhülislâm Zenbilli Ali Efendi’dir (1503-1526). 16. yüzyılda Ebussuud Efendi ile…

Şeybaniler

16 – 19. yüzyıllar arasında Maveraünnehir bölgesini yöneten Özbek hanedanı. Moğol soyundan gelen hanedan, Altınorda hükümdarı Özbek Han döneminde (1313-1341) İslâmı kabul etti. Şeybanî Han, XVI. yüzyılın başında bütün Maveraünnehir’e egemen olduktan sonra hanedan üyeleri, Buhara, Hokand ve Hive hanlıkları gibi çeşitli hanlıklar kurdular. Orta Asya’da Sünnî mezhebinin savunucusu olarak Şiî Safevilere karşı savaştılar; bu…

Şerbetçi Otu

Kendirgillerden, çok yıllık bir bitki (Humulus lupulus). Yaprakları karşılıklı, sapı sarılgan olup çiçekleri ve kozalak biçimindeki meyveleri hekimlik ve biracılıkta kullanılır. Ormanların kuytu köşelerinde kendiliğinden yetişir. 2-3 m. boylanabilir. Daha çok bira yapımı için kuzey ülkelerinde yetiştirilir.