140 articles R

Rus Devrimi

1917’de Rusya’da çarlık rejiminin devrilmesiyle sonuçlanan devrim. Rus Devrimi, Sovyet Devrimi, Büyük Ekim Devrimi diye de bilinir. 19. yüzyılın sonlarında Rusya, dünyadaki en önemli ülkelerden biriydi. Geniş bir alana yayılmıştı, nüfusu 130.000.000’un üstündeydi, büyük ve güçlü bir orduya sahipti. Ancak bu güçlü görünüşünün ardında, ekonomik ve politik bakımdan geri kalmış bir ülke vardı. Bürokraside ve…

Rönesans Sanatı

Rönesans döneminin sanatı. Güzel sanatlar ve edebiyat alanlarındaki Rönesansın kökenleri 13. yüzyıla dayanır. Bu yüzyılın önemli sanatçıları heykeltıraş Nicola Pisano ve ressam Giotto, Orta Çağ’ın insan biçimi anlayışını yansıtan düz ve iki boyutlu figürlere yeni bir derinlik kattılar. Giotto, Bizans geleneğinin alışılmış üslubundan uzaklaştı. Aynı zamanda, mekânı daha gerçekçi biçimlerde yansıtmaya çalıştı. İtalya’nın resim alanındaki…

Roma Rakamları

Eski Romalıların kullandığı, günümüzde de yer yer kullanılan ve Lâtin alfabesinin I, V, X, L, C, D ve M harflerinin sırasıyla 1, 5, 10, 50, 100, 500 ve 1.000 sayılarına karşılık getirilmesine dayalı rakamlar. Tüm rakamlar bu yedi temel rakamın belirli kurallar içinde yan yana getirilmesiyle oluşturulur: 1) Yan yana yazılan aynı değerdeki iki ya…

Rolle Teoremi

Bir fonksiyonun, sürekli ve türevli olduğu bir aralıkta, aynı değeri iki kez alması durumunda, bu aralıktaki bir noktada fonksiyonun ekstremumu olduğunu ortaya koyan teorem. Matematiksel bir dille, f(x), [a,b] aralığında sürekli ve (a,b) aralığında türevliyken f(a)=f(b) eşitliği varsa, (a,b) aralığındaki en az bir x0 için f_(x)=0 dır. Örneğin f(x)=x2-1 fonksiyonu [-1,1] aralığında, -1 ² x…

Restorasyon Devri

Avrupa tarihinde Viyana Kongresi (1815) ile başlayıp 1830 devrimleriyle son bulan döneme verilen ad. Önceleri yalnızca Fransa için kullanılan terim, daha sonra, 1789 Devrimi dalgasının yatışmasından sonra bütün Avrupa’daki eski rejimlere geri dünüşü anlatmak için kullanıldı. Bu dönemde, başta Fransa olmak üzere bütün Avrupa ülkelerinde monarşiler yeniden güçlendi. Fakat aslında hiçbir zaman Fransız Devrimi’nin öncesindeki…

Referans Sistemi

Kendisine göre konum ve hareketin tarif edilip ölçüldüğü katı (rijit) çerçeve. Örneğin yer referans sistemi olarak alındığında enlem ve boylamla yeryüzünde konum belirlenebilir. Referans sistemi genellikle çizimle iki boyutlu olarak gösterildiğinden “referans düzlemi” adıyla da anılır. Fizikte Galile referans sistemi, Newton referans sistemi gibi sistemlerden söz edilir. Referans sistemi kavramı görelilik kuramında özellikle önem taşır.

Ramazan Bayramı

Ramazan ayı bitiminde başlayan üç gün süreli dinî bayram. Hicret’in ikinci yılında Muhammet’in kutlamasıyla başlayan bu bayramda çocukları, yoksulları, kimsesizleri, hastaları sevindirmek büyük sevaptır. Zekât ve fitre de bu bayram öncesi verilmelidir. Ramazan bayramının bir adı da şeker bayramıdır. Bayramda oruç tutmak haramdır.

Radyoaktif Yaş Belirlemesi

Kimi özgün radyoizotopların numunedeki miktarının ölçülmesiyle arkeolojik ve fosil kalıntılarının, kayaçların vb. yaşının belirlenmesi. Bu amaçla değişik yöntemler uygulanır. Radyokarbon (karbon-14, 14C) yöntemiyle yaşı 10.000 yıla kadar olan ve geçmişte canlı madde içermiş olan (örneğin tahta) nesnelerin yaşı belirlenebilir. Doğal karbonda sabit oranda radyoaktif 14C radyoizotopu (yarılanma süresi 5.730 yıl) bulunur. Canlı organizmalar havanın karbondioksidinden…

Ryukyu Adaları

Batı Pasifik’te, Kyuşu (Japonya) ve Taiwan adaları arasında 600 mil uzunlukta bir dizi meydana getiren adalar. Üç gruba ayrılır: Sakishima, Okinawa ve Amami. Toplam yüzölçümü 2.176 km2, nüfusu yaklaşık 1.300.000, merkezi Okinawa Adası’nda Naha’dır. II. Dünya Savaşı sonunda ABD’nin denetimi altına girdikten sonra, 1972’de tekrar Japonya’ya verilmiştir.

Rüzgar Tüneli

Aerodinamik incelemelerde kullanılan bir deney aracı. Esas olarak içinden düzgün bir hava akımı geçirilen bir borudur. Bir uçak, otomobil ya da güdümlü merminin modeli rüzgâr tünelinde hava akımına tutulur. Yapılan ölçüm ve gözlemlerden hareketle aracın ya da merminin gerçek koşullardaki davranışı hakkında tahminler yürütülebilir. Örneğin rüzgâr tünelinde denenen bir model uçak ile bunun havada uçan…